Trải nghiệm phố Hàng Đường 'ngọt ngào' cổ kính tại Thủ đô Hà Nội

1 Hàng Đường Hà Nội nằm ở đâu?

Hàng Đường là một trong 36 phố phường của Hà Nội, chạy theo hướng bắc nam, thuộc phường Hoàn Kiếm theo cách chia đơn vị hành chính mới (trước đây là phường Hàng Đào, quận Hoàn Kiếm). Phố dài khoảng 180 mét, rộng 8 mét. Đầu phía bắc nối phố Đồng Xuân, đầu phía nam nối phố Hàng Ngang, giữa phố cắt ngã tư với Hàng Cá và Ngõ Gạch.

Vì ngắn, người đi bộ qua hết phố chỉ mất vài phút. Du khách thường ghé ngang khi đã dạo quanh Đồng Xuân hoặc Hàng Ngang.

Đất phố xưa thuộc thôn Vĩnh Thái ở đoạn đầu và thôn Đông Hoa Nội Tự ở đoạn cuối, trong tổng Hậu Túc, huyện Thọ Xương cũ. Giữa thế kỷ 19, hai thôn đổi thành Vĩnh Hanh và Đức Môn. Phố có từ trước thời Pháp thuộc, người Pháp gọi là rue du Sucre, tức “phố Đường”. Đến năm 1945, phố lấy lại tên tiếng Việt và giữ nguyên đến nay.

Cái tên phố Hàng Đường cũng được cho là xuất phát từ hàng hóa bày bán trên phố. Từ xưa, nơi đây bán các sản phẩm làm từ mật, đường mía, đường phèn, cùng bánh kẹo và mứt. Đến những năm 1940, vài hàng ô mai nhỏ xuất hiện rồi lan dần ra cả phố.

2 Dấu tích đình chùa giữa phố buôn bán

Ít ai nghĩ một phố bán kẹo lại còn giữ cả đình lẫn chùa. Nhưng phố Hàng Đường Hà Nội có đủ cả, nằm lẫn giữa các cửa hiệu.

Đình Vĩnh Hanh nay ở gác 3 số nhà 91B. Ngày trước, tầng dưới đình dùng để buôn bán, tầng trên để thờ cúng. Đình Đức Môn ở số 38, thờ Ngô Văn Long, một danh tướng đời Hùng Vương thứ 18.

Chùa Đông Môn, thường gọi là chùa Cầu Đông, ở số 38B. Chùa còn giữ nhiều bia đá khắc vào các năm 1624, 1639, 1711 và 1819, cùng một quả chuông đúc đời Tây Sơn năm 1800.

Tên Cầu Đông tại đây cũng có lai lịch riêng. Xưa sông Tô Lịch cắt ngang phố và người ta bắc một cây cầu đá qua khúc sông này. Tương truyền ở đầu cầu từng có tượng Phật ngồi xếp bằng, miệng tủm tỉm cười, người dân thường gọi là Tiêu Phật.

3 Ô mai Hàng Đường, linh hồn của con phố

Nhắc đến Hàng Đường, ít ai mà không nghĩ ngay đến ô mai. Vậy điều gì khiến thứ quà nhỏ này làm nên danh tiếng cho cả con phố?

3.1 Nguyên liệu và các loại ô mai

Ô mai Hàng Đường Hà Nội làm từ nhiều loại quả như mơ, chanh, sấu, mận, gừng, đào. Mỗi loại một màu: mơ ngả đen, gừng vàng, đào hồng, nên cả quầy hàng nhìn rất bắt mắt. Cả phố có khoảng 60 đến 70 loại, trong đó mơ không hạt thuộc hàng có giá bán đắt nhất.

Theo hương vị, ô mai ở đây thường chia thành năm nhóm:

• Ô mai ngọt: có vị đường đằm, hợp người mới thử. Các món quen thuộc ở nhóm này là ô mai đào, ô mai mơ ngọt, ô mai táo.
• Ô mai mặn: vị muối rõ, hậu đậm. Bạn có thể thử xí muội (mơ muối), mận muối, chanh muối.
• Ô mai chua: có vị chua thanh của quả chín. Tiêu biểu là sấu, cóc, khế, me.
• Ô mai dẻo: mềm, nhai lâu mới ra vị. Bạn nên thử mơ không hạt, mơ gừng, sấu bao tử.
• Ô mai giòn: miếng khô, giòn, dễ ăn vặt. Thường gặp là xoài sấy, chanh đào thái sợi, cam thảo.

3.2 Công đoạn làm cầu kỳ

Mỗi viên ô mai nhỏ phải qua nhiều bước. Đường dùng loại đường phên truyền thống, quả phải tươi. Sau đó quả được xử lý, ngâm ủ đường và trộn nguyên liệu theo đúng quy trình, đủ thời gian.

Mỗi nhà kinh doanh sẽ giữ một bí quyết riêng ở cách tẩm ướp và độ phơi khô của quả, nên không hàng nào giống hàng nào. Cắn một viên, người ăn có thể nếm cay nồng của gừng, ngọt đằm của cam thảo, chua thanh của quả chín và mặn của muối biển.

4 Những cửa hàng ô mai lâu năm trên phố Hàng Đường

Cả phố Hàng Đường giờ chỉ còn vài gia đình giữ nghề, mỗi nhà vẫn giữ một cách nêm nếm riêng. Bạn có thể tham khảo những cửa hàng nổi tiếng dưới đây để chọn mua trong chuyến du lịch Hà Nội:

• Ô mai Gia Lợi (số 8): một trong những gia đình tiên phong làm ô mai trên phố. Giá hợp lý, có hàng sẵn để phục vụ khách hàng.
• Ô mai Hồng Lam (số 11): cửa hàng gốc của thương hiệu hiện có nhiều chi nhánh. Chủ quán từng cho biết có khoảng 70 loại ô mai, trong đó ô mai mơ chế biến theo phương pháp cung đình Huế.
• Ô mai Gia Thịnh (số 13): giữ nếp nhà và cách bài trí kiểu xưa. Người sành ăn nhận xét hương vị đúng chuẩn Hà Nội, giá bán cũng tương đối dễ chịu.
• Ô mai Toàn Thịnh (số 15): nhiều hương vị, nằm trọn trong khu phố cổ nên khách ra vào đều đặn.
• Ô mai Tiến Thịnh (số 21): cửa hàng đầu tiên do cụ bà Trần Thị Thảo mở, nổi bật với hàng nghìn hũ ô mai xếp kín tủ.

5 Trải nghiệm dạo phố Hàng Đường

5.1 Thời điểm hợp lý

Phố Hàng Đường nhộn nhịp và thơm ngọt nhất vào dịp trước Tết và rằm Trung thu. Người lớn tuổi trong phố còn nhớ những chảo mứt bắc ra vỉa hè, khói mỏng quyện mùi ngọt dịu lan khắp phố. Nay mứt được đóng hộp gọn trong các cửa hàng cửa kính, hương không còn tỏa ra đường, nhưng không khí Tết vẫn dễ nhận ra khi đi ngang. Nhiều cửa hàng mở cửa khoảng 8 giờ sáng đến 22 giờ tối.

5.2 Không khí trong cửa hàng

Bước vào một tiệm cũ, người ta thấy tủ kính xếp hàng chục lọ ô mai, bên cạnh là chè, bánh khảo, bột sắn và bánh cốm. Một số nhà giữ nguyên nếp nhà và cách bài trí mộc mạc từ xưa. 

5.3 Mẹo chọn mua ô mai

Nên chọn theo khẩu vị người nhận. Người miền Nam hay thích sấu bao tử, sấu dầm. Người miền Bắc ưa cam thảo, gừng, chanh, mơ để ngậm những ngày se lạnh. 

Bạn cũng có thể mua lẻ vài loại nhỏ để thử trước, rồi mới chọn hộp lớn. Khi lấy hộp quà, nên xem hạn sử dụng để canh thời gian biếu tặng mọi người.

Hàng Đường Hà Nội không còn khói mứt bay ngoài vỉa hè như xưa, nhưng vị ngọt, chua, cay, mặn của ô mai vẫn khiến nhiều người quay lại con phố 180 mét này. Khi rời phố, một hộp ô mai gói kỹ, xếp vào balo cùng vài món quà phố cổ khác, là cách mà bạn có thể mang một góc Hà Nội về nhà. Lần ghé sau, bạn hãy thử chọn đúng dịp Tết hoặc rằm Trung thu để thấy con phố rộn ràng nhất.