Phố Hàng Mắm Hà Nội: Lịch sử và cẩm nang khám phá

Phố Hàng Mắm nằm trọn trong lòng phường Lý Thái Tổ, quận Hoàn Kiếm, mang nét đẹp cổ kính đặc trưng của khu vực Hà Nội 36 phố phường. Ngày nay, con phố giữ vai trò kết nối quan trọng trong không gian di sản phố cổ. 

1 Diện mạo hiện đại và hoạt động kinh doanh phố Hàng Mắm

Phố Hàng Mắm sở hữu chiều dài khoảng 188m đến 190m, chiều rộng mặt đường chừng 7m. Phố chạy hai chiều theo trục Đông - Tây, bắt đầu từ đường Trần Quang Khải (Trần Nhật Duật) và kết thúc tại điểm giao với phố Hàng Bạc ngay ngã ba Mã Mây. Trên lộ trình ngắn này, tuyến phố cắt ngang qua ngã tư Hàng Tre, ngã tư Nguyễn Hữu Huân và ngã ba Hàng Bè.

Kiến trúc nhà ở tại phố Hàng Mắm đa phần là nhà cổ dạng hình ống, mặt tiền hẹp và ngắn. Hiện nay, con phố không còn bán mắm hay các loại thủy hải sản như trước. Hoạt động thương mại tại đây đã chuyển sang chế tác bia mộ, kinh doanh đồ sành sứ, đồ đất, hàng tạp hóa và dịch vụ ăn uống.

2 Lịch sử phát triển phố Hàng Mắm

2.1 Biến cố lịch sử và quá trình đổi tên con phố

Kiến trúc phố Hàng Mắm từng trải qua tổn thất nặng nề sau vụ cháy lớn vào năm 1891. Sự cố hỏa hoạn này đã thiêu rụi nhiều ngôi nhà gỗ cổ truyền. Người dân sau đó dựng lại nhà cửa, kiên cố hóa mặt tiền để tiếp tục sinh sống và buôn bán. Về tên gọi, thời kỳ Pháp thuộc, chính quyền thuộc địa gọi tuyến phố này là Rue de la Saumure (Phố Chợ Mắm).

2.2 Nguồn gốc sáp nhập từ hai con phố cổ

Phố Hàng Mắm hiện nay được hợp thành từ hai đoạn phố cổ riêng biệt, phân chia bởi ranh giới cửa ô Ưu Nghĩa (còn gọi là ô Mỹ Lộc). Tòa thành đất bao quanh Thăng Long xưa từng chạy qua vị trí ngã tư Nguyễn Hữu Huân ngày nay.

Đoạn phía Tây (Phố Hàng Mắm nguyên bản): Đoạn từ ngã tư Nguyễn Hữu Huân đến phố Hàng Bạc thuộc đất thôn Mỹ Lộc, tổng Hữu Túc, huyện Thọ Xương cũ. Nơi đây xưa kia chuyên bán buôn mắm cá, mắm tôm và hải sản khô đi các tỉnh. Nước mắm được chứa trong các kiệu sứ lớn chôn xuống đất, đong bằng thùng gỗ; mắm tôm đặc đựng trong chậu sành. Tại số 45 phố Nguyễn Hữu Huân hiện vẫn còn Đình Mỹ Lộc thờ danh nhân Nguyễn Trung Ngạn.

Đoạn phía Đông (Phố Hàng Trứng cũ): Đoạn từ đường Trần Quang Khải đến phố Nguyễn Hữu Huân nằm bên ngoài cửa ô, thuộc đất thôn Thanh Yên, tổng Tả Túc (sau là tổng Phúc Lâm). Xưa kia bến sông sát đê là nơi tiếp nhận thuyền buôn chở trứng đóng trong sọt rơm từ Phát Diệm (Ninh Bình) lên bán. Tại số 14A ngõ Nguyễn Hữu Huân hiện lưu giữ Đình Thanh Yên thờ hai vị Tiến sĩ họ Vũ và họ Nguyễn.

3 Kiến trúc nhà ống, biến cố hỏa hoạn và di sản văn hóa

Nhà cửa trên phố Hàng Mắm chủ yếu là kiến trúc nhà ống cổ truyền hẹp và ngắn. Cơn hoả hoạn lớn vào đầu năm 1891 từng thiêu rụi toàn bộ nhà cửa trên phố. Những ngôi nhà hiện tại được người dân dựng lại hoặc cải tạo mặt tiền sau vụ cháy nhưng vẫn giữ được phom dáng phố cổ.

Không gian con phố ghi dấu nét văn hóa sâu sắc, trở thành cảm hứng cho bức tranh sơn dầu "Phố Hàng Mắm - Phố cổ Hà Nội (1984)" của danh họa Bùi Xuân Phái. Nơi đây cũng lưu giữ câu chuyện lịch sử về lá cờ kháng chiến được người dân may và cất giấu bí mật. Xung quanh con phố còn hai di tích tâm linh là Đình Thanh Yên tại số 14A ngõ Nguyễn Hữu Huân và Đình Mỹ Lộc tại số 45 Nguyễn Hữu Huân.

4 FAQ: Những điều dân du lịch hay thắc mắc về phố Hàng Mắm

4.1 Phố Hàng Mắm dài bao nhiêu và nối từ đâu đến đâu?

Con phố dài khoảng 188m, rộng 7m, nối từ đường Trần Nhật Duật đến điểm ngã ba phố Hàng Bạc và Hàng Bè, cắt qua phố Nguyễn Hữu Huân và Hàng Tre.

4.2 Phố Hàng Mắm ngày nay còn bán mắm không?

Không. Thương lái bán mắm đã chuyển vào chợ Hàng Bè. Phố hiện kinh doanh đồ sành sứ, tiểu sành, bia đá, đồ đất và ăn uống.

4.3 Đoạn phố Hàng Mắm gần đường Trần Nhật Duật trước đây tên là gì?

Đoạn này trước đây có tên là phố Hàng Trứng, nơi đón các chuyến thuyền chở trứng lót rơm từ Phát Diệm, Ninh Bình lên giao thương.

4.4 Tên thời Pháp thuộc của phố Hàng Mắm là gì?

Thời kỳ này, chính quyền gọi con phố bằng tên tiếng Pháp là Rue de la Saumure, trước khi lấy lại tên tiếng Việt vào năm 1945.

Chuyến dạo bước khám phá những góc phố cổ kính như Hàng Mắm đòi hỏi bạn phải di chuyển liên tục qua nhiều con ngõ nhỏ. Bạn có thể ghé ngay hệ thống cửa hàng MIA.vn để lựa chọn chiếc vali ưng ý cho chuyến du lịch Hà Nội.