Phố Hàng Nón, từ làng nghề cổ đến nhịp sống mới giữa Hà Nội

1 Nguồn gốc tên gọi của phố Hàng Nón

Ngược dòng lịch sử và du lịch Hà Nội, khu vực phố Hàng Nón xưa nguyên là đất thôn Yên Nội, tổng Tiền Túc (sau đổi thành tổng Thuận Mỹ), huyện Thọ Xương cũ. Tuyến phố hiện tại thực chất được hợp thành từ hai đoạn phố có ngành nghề thủ công hoàn toàn khác biệt.

1.1 Đoạn phía Đông (Từng gọi là phố Mã Vĩ)

Kéo dài từ Hàng Quạt đến ngã ba Hàng Hòm. Khu vực phố Hàng Nón này từng tập trung các gia đình chuyên làm và bán hàng phục sức dùng cho quan lại, tế lễ và các đoàn hát tuồng, chèo như cờ, phướn, lọng, mũ mão, xiêm y. Tên gọi "Mã Vĩ" xuất phát từ việc người thợ xưa dùng lông đuôi ngựa để tạo nên mũ cánh chuồn và các đạo cụ sân khấu.

1.2 Đoạn phía Tây (Phố Hàng Nón chính gốc)

Nơi sản xuất và buôn bán đủ loại nón đội đầu phục vụ cho mọi tầng lớp trong xã hội. Từ nón lá già khâu bằng móc đen dành cho dân thường; nón lính, nón mũ chảo cho đến nón ba tầm, nón Nghệ rộng vành kèm cỗ quai thao bằng tơ nhuộm tím dành cho các cô gái. Các tầng lớp chức dịch như thầy đề, thầy lý dùng nón lông đen ken bằng lông quạ, trong khi giới nhà giàu và quan lại lại chuộng nón lông trắng ken bằng lông cò, lông vạc với chóp nón nạm bạc hoặc vàng.

Đến thời Pháp thuộc, chính quyền thuộc địa dịch tên phố sang tiếng Pháp là Rue des Chapeaux. Sau năm 1945, tên gọi tiếng Việt phố Hàng Nón chính thức được khôi phục và duy trì cho đến ngày nay.

2 Dấu tích lịch sử đáng nhớ tại số nhà 15 Hàng Nón

Bên cạnh nét văn hóa làng nghề buôn bán tấp nập, phố Hàng Nón còn ghi dấu một sự kiện vô cùng quan trọng trong lịch sử phong trào công nhân Việt Nam. Vào ngày 28/7/1929 (chính xác là năm 1929, thay vì các thông tin nhầm lẫn thành năm 1920), đồng chí Nguyễn Đức Cảnh đã triệu tập đại hội tại số nhà 15 Hàng Nón.

Khi đó, số nhà 15 là một hiệu bán thuốc lào nhỏ. Các đại biểu từ Hà Nội, Hải Phòng, Nam Định, Mạo Khê... đã cải trang thành những thương lái về cất hàng để qua mặt sự kiểm soát của mật thám Pháp. Đại hội đã thông qua chương trình, điều lệ của Công hội Đỏ Bắc Kỳ và bầu ra Ban Chấp hành do đồng chí Trần Văn Lan làm Chủ tịch. Ngoài ra, tại số nhà 42 Hàng Nón ngày nay vẫn còn di tích Đình thôn Yên Nội – Đông Thành, vốn là nơi thờ tự linh thiêng của dân làng xưa.

3 Sự chuyển mình phố Hàng Nón qua các thời kỳ

Theo sự phát triển của thời đại và nhịp sống đô thị, các mặt hàng kinh doanh trên phố Hàng Nón đã liên tục thay đổi để đáp ứng nhu cầu thị trường:

Giai đoạn thập niên 1950 – 1970: Khi nón lá cổ dần lùi bước, phố chuyển sang bán nón Chuông, nón Huế gọn nhẹ, cùng các loại mũ li-ê, mũ bấc cho nam giới. Thời kỳ kháng chiến, người dân Hàng Nón mua cốt mũ ép bằng bột giấy rồi bọc vải kaki xanh tạo thành những chiếc "mũ cối" cung cấp khắp miền Bắc.

Nghề bán guốc mộc và giày da: Cuối phố Hàng Nón từng quy tụ gần chục cửa hàng bán guốc mộc, guốc sơn điệu đà cho thiếu nữ và guốc màu sặc sỡ cho trẻ em. Nhiều cửa hiệu giày mũ, tiệm may tân thời (như Charles Mau’s Tailor tại số 41) hay tơ lụa cũng mọc lên sầm uất.

Thời kỳ đổi mới đến nay: Những chiếc nón hay guốc mộc dần vắng bóng. Phố Hàng Nón chuyển hướng sang kinh doanh các mặt hàng vật liệu hoàn thiện và trang trí nội thất. Hiện nay, nổi bật nhất trên phố là các cửa hàng chuyên thiết kế, thi công đồ nội thất bằng khung nhôm kính, tủ kệ, cùng các cửa hàng bán sơn, chổi lăn và tranh vẽ trang trí.

4 Kinh nghiệm khám phá và thưởng thức ẩm thực phố Hàng Nón

Mặc dù không còn sản xuất nón thủ công, Hàng Nón vẫn là điểm dừng chân thú vị cho hành trình khám phá không gian Phố Cổ Hà Nội.

Do ít bị tàn phá trong đợt chiến sự năm 1946 – 1947, phố vẫn giữ được nhiều nếp nhà cổ hình ống lợp mái ngói rêu phong. Bạn có thể chọn cách đi bộ từ ngã tư Hàng Quạt, ngắm nhìn vẻ đẹp giao thoa giữa nét cổ kính xưa cũ và nhịp sống thương mại hiện đại.

Phố Hàng Nón ngày nay nổi tiếng với hàng loạt quán ăn vặt và ẩm thực đường phố đắt khách về chiều và tối. Đừng quên ghé qua thưởng thức các món ăn nức tiếng như chè xôi bừa, chè dừa dầm, nem chua rán, phở cuốn hay các quán cà phê góc phố có góc nhìn bao quát toàn cảnh nhịp sống sôi động của người dân Tràng An.

Phố Hàng Nón ngày nay tuy đã vắng bóng những vành nón lá chao nghiêng hay tiếng lách cách của xưởng guốc mộc thời xưa nhưng những giá trị lịch sử và bản sắc của một phố nghề Tràng An thì vẫn còn vẹn nguyên. Sự năng động, nhạy bén của người dân Hàng Nón qua từng thời kỳ đổi mới đã tạo nên một diện mạo vừa hiện đại, vừa đong đầy hoài niệm. Nếu có dịp ghé thăm 36 phố phường, bạn hãy dành chút thời gian, đeo trên vai chiếc balo du lịch MIA.vn, dạo bước trên con phố nhỏ này để cảm nhận vẻ đẹp mộc mạc của mảnh đất thủ đô nhé.